Волшебниот ракопис на светлината

(кон фотографиите од Кокино на Љупчо Илиевски)
 
На почетокот беше... глетката. Доаѓа прва, уште пред да дојдат зборовите, само што ќе се крене превезот на клепките, кои нè штитат од допирот со несфатливата величественост на светот. И си оди последна, откако ќе снеможе гласот, откако ќе се исцрпи сè што е искажливо, а духот одново ќе остане сам со својот најпрефинет инструмент – окото и неговата таинствена моќ да го разбере немиот говор на постоењето.  
Видот е јазик низ кој ни зборува Творецот на универзумот – тврдеше во едно од своите дела „брилијантниот бискуп“ од Клојн, Џорџ Беркли, еден од најоригиналните философски умови кои воопшто ги познава историјата на човечката мисла. И навистина, пред глетката на древните, остри карпи што се издигнуваат кон небото како ритуално подадени раце, пред кобалтното синило на хоризонтот што го ослободува погледот од земниот кафез, пред височините што го забрзуваат пулсот, пред утринското руменило пресечено со златната сабја на изгрејсонцето, чија душа би можела да остане недопрена од чувството дека тие магични глетки и праќаат некаква надземска порака, испишана токму со јазикот на видот? На точката на која, како на Кокино, веќе ништо не стои меѓу нас и небото, веќе ништо не може ниту да нè одвои од самите себеси, од свесноста за своето внатрешно јас поврзано со нераскинливи нишки за утробата на космосот, од смислата што се раскрива пред очите како празник на најдлабокото, неискажливо познание.
Но сепак, исто ли и шепотат карпите со нивното избраздено лице на секоја дланка што ги допира? Исто ли го чувствува мирисот на ливадските цвеќиња околу камениот престол на Кокино секоја свест обвиткана во неговата сладост? Може ли да го слушне истиот звук секое уво напрегнато да го дофати гласот на вечноста што ечи низ небесните призори? И ако може, ако тајната на светот сите нè допира на идентичен начин, ако, берклиевски кажано, го остава истиот печат втиснат врз нашите сетила, како воопшто можеме ние да го знаеме тоа, заробени во единственоста, неповторливоста на сопственото тело, несводливоста на сопственото доживување, слеаноста на допирот со кожата што го чувствува, звукот со увото што го слуша, на глетката со окото што ја гледа? Постојат ли воопшто порти, прозорци на сетилноста кои барем за миг можеме да ги отвориме кон туѓиот дух, низ кои можеме да споделиме делче од несподеливото – начинот на кој се доживува светот од нашето најлично средиште, од сопственото поле на свеста што се храни низ сетилата и само низ нив може да допре до другоста?
Да, постои една чудесна вештина што умее да го направи тоа, најтешкото, барем во едно сетилно поле, она на видот: умее да го одвои нашиот поглед, нашите глетки од самите нас и да им ги подари на другите. Вештина со која може да овладее само благородното око, желно својата визија да ја преточи во скапоцена трага што ќе го надживее мигот и ќе допре до пределите кои нему ќе му останат засекогаш недостапни: другите времиња, другите простори, другите умови. Тоа е вештината на фотографијата, или пишувањето со помош на светлината, која перцепцијата, дури и онаа најобичната, ја претвора во чудо, оживеано од свеста која знае не само да гледа туку и да види. Затоа и уметниците – фотографи, особено оние кои, како Љупчо Илиевски, авторот на фасцинантните слики од Кокино, трпеливо ги ловат проблесоците на убавината и вечноста во скромниот човечки хоризонт, се можеби најпосветените современи толкувачи на јазикот на видот, калиграфи на духот упатени во тајните на најсуптилниот ракопис – волшебниот ракопис на светлината.     
Љупчо Илиевски, како што вели самиот, е еден од оние чија душа, уште од првиот поглед, останала заробена и маѓепсана од Кокино. Но оваа магија, се чини, со себе ја носи сета исконска, мистична сила на светото место од кое потекнува и се излева низ сликите што сведочат за неа, пренесувајќи се понатаму до сите што ќе го допрат нејзиниот одраз. И одеднаш, низ овие фотографии, низ космичките предели доловени во нив, светот чудесно се преобразува: не е веќе оној нем и застрашувачки простор што ужасува со својата дивост, не е веќе бездна на апсурдот во која сме фрлени без прашање и цел, туку чекор по чекор, слика по слика, се открива како колепка на смислата, дом чија топлина сме ја заборавиле со милениуми, бисер на поредокот, височина што нè повикува да го разбудиме најдоброто во себе и својот поглед да му го вратиме на небото, на кое отсекогаш и му припаѓал.
А таму горе, по неговото бесконечно синило, се мрешкаат облаците фатени во неповторливоста на мигот, во кој се чини како однатре да ги гледаме бранувањата на некое огромно водно пространство; стоејќи на врвот на Кокино, како да се наоѓаме на дното на некаков небесен океан низ чии длабочини пробиваат зраците, сончевите раце што сакаат да нè земат во своите прегратки. А низ сликите на ноќта, украсени со скапоцениот камен - Месечината, конечно станува јасно чувството што ги навело древните мудреци да помислат дека Земјата е обвиена со темна прекривка, густа вселенска наметка, а ѕвездите се малечки отвори во неа низ кои допира вечниот оган што гори од другата страна, морето од врела светлина во кое е потопено нашето катче од Универзумот.
Ѕвездениот пламен што нè крева, будејќи ја страста да се досегне до неговиот извор, и сјајното, црно кадифе на небото што нè штити да не согориме од неговиот допир, низ фотографиите на Љупчо Илиевски дишат со еден здив, преплетени, созвучни, сплотени во вртоглав танц наслушнуван во многуте непроспиени часови на карпите на Кокино, поминати во очекување на неповторливите глетки. Тие, ноќното небо и низ него посеаните ѕвездени проблесоци, заедно ја најавуваат најголемата мистерија, која бездруго, како и нам денес, им го одземала здивот на нашите далечни предци, кои го избрале Кокино за светилиште и врска со срцето на космосот: мистеријата на прогледувањето, на отворањето на  небесното око, ритуалот на средбата очи в очи со самиот вруток на светлината, златната зеница на Сонцето, владетелот на нашиот свет.
Првиот зрак на изгрејсонцето, во точно определен миг, на една единствена точка издлабена токму за него, во која го пронижува карпестиот масив и го осветлува камениот престол на врвот на Кокино: тоа не е само интересен астрономски феномен фатен од љубопитното око на мајсторот на фотографијата, туку скапоцено сведоштво за врховниот космички настан и неговото ритуално повторување. Тој зрак е мечот на божественоста, кој се спушта врз смерните човечки рамења, да ги возвиши и да ги успокои, да го распламти восхитот кон неизмерната целина, чиј дел сме и самите, со нејзиниот совршен, неумолив, но и заштитнички поредок. Затоа и древната мегалитска опсерваторија на Кокино, местото од коешто се гледа најважното – небото, свето и возвишено, е и самата едно свето и возвишено место; имено, само тука може да се оствари, макар и за миг, средбата по која, посилно од сè, копнеат човечките длабочини: средбата на човечкото и божественото, ограниченоста и бескрајот. Само тука тајната на видот може да биде растајнета како вкрстување на нашиот поглед со оној на вселенското око кое, на некаков необјаснив начин, знае за нас, и бдее над нашиот живот од недостапните височини.
Древните Римјани уште со милениуми пред нас зборувале за genius loci - духот на местото, онаа невидлива суштина сочинета од енергија, сила, вредносно зрачење, наталожени доживувања, со кои определени точки во материјалниот свет ја градат својата магнетска привлечност. Фотографиите на Љупчо Илиевски како да го прават невозможното: не само што непогрешливо го идентификуваат самиот genius loci на Кокино, сублимирајќи ја неговата скриена суштина, туку и го покажуваат како видлив, а сепак недофатлив. Но таква – видлива, а недофатлива - отсекогаш била самата природа на светлината, еднo од најголемите чуда на космосот. И токму таа, светлината, скротена од рацете на мајсторот, а разиграна на страниците на оваа книга, низ волшебните слики засекогаш ќе им шепоти на нашите очи на својот мистичен јазик. И ќе им допушти само да насетат зошто токму тука, на шилестите карпи на Кокино, срцето се претвора во благороден пергамент на кој таа ги испишува своите знаци, со смисла за чие толкување не е доволен еден единствен човечки живот, туку само вечноста во чии прегратки одново се чувствуваме слеани со изворот на постоењето.
 
 
 
 
Д-р. Ана Димишковска